Stowarzyszenie Żydowski Instytuk Historyczny w Polsce

Historia

Historia

Historia Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce

W 2011 r. minęła 60 rocznica powstania Stowarzyszenia ŻIH. Od lat nie zmieniły się cele jego działalności. Zgodnie z postanowieniami obowiązującego statutu dąży do zachowania i utrwalenia pamięci o historii i kulturze Żydów polskich oraz ich wkładzie w światową kulturę. Dla osiągnięcia tych celów Stowarzyszenie kultywuje i popularyzuje tradycję Żydów polskich, wspiera i popularyzuje badania naukowe w zakresie historii i kultury żydowskiej ze szczególnym uwzględnieniem historii i kultury Żydów polskich, prowadzi działalność edukacyjną, podejmuje działania na rzecz kształtowania postaw tolerancyjności w społeczeństwie, współpracuje z innymi organizacjami żydowskimi oraz instytucjami o podobnych celach działania w kraju i na świecie, dąży do pozyskania współpracy z przedstawicielami nauki i działaczy kultury żydowskiej, szerzy wiedzę o dorobku Towarzystwa Krzewienia Nauk Judaistycznych, Głównej Biblioteki  Judaistycznej, Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej i Żydowskiego Instytutu Naukowego JIWO w Wilnie.

Stowarzyszenie ŻIH rozpoczęło swoją działalność z chwilą rejestracji stowarzyszenia i zatwierdzenia jego statutu przez władze państwowe w dn. 13.09.1951 r. Zostało powołane w celu stworzenia podstawy prawno-organizacyjnej dla utworzonego w 1947 r. Żydowskiego Instytutu Historycznego. Do członków-założycieli SŻIH należeli: Bernard Mark, Szymon Datner, Artur Eisenbach, Józef Sandel, Ernestyna Sandlowa, Perła Zelman, Froim [Efraim] Kupfer, Adam Rutkowski, Lejzor Piekarz, Izrael Szajn, Wolf Iwan, Rozalia Wszędobylska, Aniela Truskierowa.

Pierwsze statuty (z lat 1951 i 1964) ustanowiły ścisły związek pomiędzy Stowarzyszeniem i Instytutem, m. in. prezes zarządu SŻIH pełnił jednocześnie funkcję dyrektora Instytutu. W latach siedemdziesiątych związki strukturalne obu instytucji rozluźniły się, co znalazło odzwierciedlenie w statucie SŻIH zatwierdzonym w dn. 19.12.1975 r. Zgodnie z jego postanowieniami prezes zarządu SŻIH nie był wybierany na stanowisko dyrektora Instytutu. W latach osiemdziesiątych zaistniała potrzeba ponownego określenia zależności między Stowarzyszeniem a Instytutem w myśl ustawy z 25.07.1985 r. o jednostkach naukowo-badawczych oraz zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów PRL z 18.08.1986 r. w sprawie nadzoru naukowego PAN nad instytucjami naukowo-badawczymi prowadzonymi przez stowarzyszenia naukowe. Zarząd SŻIH na posiedzeniu w dn. 19.03.1987 r. zatwierdził projekt nowego statutu, którego postanowienia wywołały spór, dotyczący zbytniego ograniczenia kompetencji dyrektora Instytutu i uzależnienia działalności Instytutu od decyzji zarządu SŻIH, w efekcie którego ustąpił ówczesny dyrektor Instytutu.

Od 1991 r. Stowarzyszenie ŻIH znalazło się w gestii finansowej Komitetu Badań Naukowych. W przeciwieństwie do Polskiej Akademii Nauk zaliczającej Instytut do placówek naukowo-badawczych, KBN zaliczył ŻIH, zgodnie ze statutem, do stowarzyszeń, co wpłynęło na drastyczne obniżenie środków ze strony państwa. Od 1992 r. trwały prace nad zmianami statutowymi i strukturalnymi SŻIH, które umożliwiłyby dalsze funkcjonowanie Instytutu. Ostatecznie w dn. 18.04.1994 r. wyodrębniono ze Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny – Instytut Naukowo-Badawczy jako jednostkę naukowo-badawczą podległą Ministerstwu Kultury i Sztuki, a finansowaną przez KBN (później Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego).

Prace nad nowym statutem Stowarzyszenia trwały od 1994 r. Ostateczne brzmienie ówczesny statut  otrzymał w 1996 r., po czym został jedynie nieznacznie zmieniony w roku 2007 i 2011.

Od 1993 r., kiedy narodziła się wizja stworzenia Muzeum Historii Żydów Polskich, realizacja tego wielkiego przedsięwzięcia stała się głównym celem działalności Stowarzyszenia.

W 2005 r. została podpisania umowa pomiędzy miastem Warszawa i rządem polskim o budowie Muzeum.

Z inicjatywy Stowarzyszenia powstały dwa projekty multimedialne –  w 2007 r. „Polscy Sprawiedliwi”, którego celem jest uchronienie od zapomnienia czynów polskich „Sprawiedliwych wśród Narodów Świata” oraz dokumentacja losów ratowanych przez nich Żydów oraz w 2009 r.„Wirtualny Sztetl”, który dokumentuje historię lokalnych społeczności żydowskich na terenach przedwojennej Polski. Stowarzyszenie ŻIH nieprzerwanie dąży do realizacji swoich celów statutowych przede wszystkim poprzez współpracę z Żydowskim Instytutem Historycznym im. Emanuela Ringelbluma (do dn.  31.12.2008 r. – Żydowskim Instytutem Historycznym – Instytutem Naukowo-Badawczym) oraz poprzez realizację i wsparcie projektu Muzeum Historii Żydów Polskich.

Więcej o historii Stowarzyszenia można przeczytać tutaj

 

Autor:  Martyna Sypniewska

Aktualizacja: Bartosz Dymarek