Wystawa 'Macewy codziennego użytku' w Muzeum w Mińsku

W czwartek, 2 lutego w Narodowym Muzeum Historycznym w Mińsku została otwarta wystawa polskiego artysty fotografa Łukasza Baksika "Macewy codziennego użytku". Ekspozycja pokazuje szokujące sposoby wykorzystania żydowskich nagrobków w powojennej Polsce, z macew budowano wszystko, do czego potrzebny był kamień.

Na kilkudziesięciu czarno-białych fotogramach widać głównie fragmenty macew wmurowanych w ściany budynków mieszkalnych, ale także w obory, cembrowiny i szamba. Używano ich również jako materiału na chodniki. Podczas wojny korzystać z macew zaczęli niemieccy okupanci, ale ta praktyka była kontynuowana przez Polaków.

Łukasz Baksik początkowo chciał sfotografować cmentarze żydowskie, ale zmienił koncepcję pod wpływem tego, co zobaczył w Kazimierzu Dolnym, trafił tam na macewę, która została przerobiona na koło szlifierskie. Potem spotykał kolejne przypadki wykorzystania macew, np. nagrobek katolicki wykonany z macew czy zrobiona z nich w całości ściana obory liczącą kilkadziesiąt metrów kwadratowych. Odszukanie macew wykorzystanych jako budulec było bardzo trudne, artysta szukał macew jeżdżąc do miejscowości, gdzie znajdowały się kiedyś cmentarze żydowskie, ale nie zachowała się na nich żadna macewa, w sumie odwiedził około 100 miejscowości.

Ta wystawa ma pomóc ludziom zrozumieć, że Białoruś nie jest ziemią monoetniczną, choć tak stara się ją dziś przedstawić wiele osób. To wydarzenie ma pokazać społeczeństwu, że Białoruś to polietniczna, poliwyznaniowa, polikulturowa ziemia, a białoruski etnos to tylko jeden z jej fragmentów. Prezes białoruskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Anton Astapowicz zaznaczył, że chociaż ta wystawa materialnie dotyczy Polski, jej tematyka jest bardzo bliska Białorusi. Jak twierdzą przedstawiciele białoruskich środowisk żydowskich, większośc miejscowych cmentarzy przetrwała wojnę w relatywnie dobrym stanie. Proces ich masowej dewastacji miał miejsce dopiero po 1945 r. Cmentarze niszczono na polecenie władz, duży udział w tym procederze miała także ludność. Do dziś macewy można odnaleźć na przykład w chodnikach na Kolonii Warburga w Brześciu czy w bruku przed Domem Kultury w Ostrynie.

Muzeum Historii Żydów Polskich od dwóch lat prowadzi projekt badawczy na Białorusi, starając się opisać historię tutejszej społeczności żydowskiej. Wyniki tych prac od 2012 r. są dostępne na portalu Wirtualny Sztetl. Zostały przeprowadzone już trzy ekspedycje badawcze.

Wystawa w Mińsku jest prezentowana m.in. dzięki współpracy Żydowskiego Instytutu Historycznego, Muzeum Historii Żydów Polskich (MHŻP), Instytutu Polskiego w Mińsku i białoruskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków.

Wystawę będzie można oglądać do końca lutego 2012.

Zespół:
Łukasz Baksik – autor projektu

Ewa Toniak – kuratorka

prof. Joanna Tokarska-Bakir – konsultacja merytoryczna

Małgorzata Szcześniak – aranżacja wystawy

Organizacja wystawy jest możliwa dzięki grantowi Ambasady Królestwa Niderlandów w Warszawie dla Stowarzyszenia ŻIH.

Współorganizatorem są: Instytut Polski w Mińsku, Muzeum Historii Żydów Polskich .