Fundusz Nieobojętnych
Fundusz Nieobojętnych im. Mariana Turskiego jest inicjatywą powołaną przez Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce w porozumieniu z rodziną Mariana Turskiego, aby w trwały i sprawczy sposób kontynuować jego przesłanie skierowane do przyszłych pokoleń. Fundusz wyrasta z przekonania, że pamięć o historii powinna prowadzić do odpowiedzialnego działania tu i teraz — zwłaszcza wszędzie tam, gdzie pojawiają się uprzedzenia, wykluczenie i obojętność wobec krzywdy innych.
Inspiracją dla jego powstania stał się apel Mariana Turskiego: „Nie bądź obojętny”, wypowiedziany podczas obchodów 75. rocznicy wyzwolenia Auschwitz w 2020 roku.
To właśnie to przesłanie — traktowane jako moralne zobowiązanie i obywatelskie wezwanie do reagowania — stało się fundamentem misji Funduszu. Jego celem jest przeciwdziałanie wszelkim formom dyskryminacji oraz wspieranie postaw opartych na tolerancji, równości i solidarności społecznej.
Fundusz został pomyślany jako narzędzie finansowego i merytorycznego wspierania inicjatyw, które przeciwdziałają wykluczeniu i uprzedzeniom ze względu na pochodzenie, religię, płeć, niepełnosprawność czy orientację seksualną.
Równocześnie jego zadaniem jest łączenie aktywistek, aktywistów i organizacji społecznych z ekspertami ze świata nauki i edukacji, tak aby budować szeroką sieć współpracy na rzecz społeczeństwa otwartego, odpowiedzialnego i odpornego na język nienawiści oraz mechanizmy wykluczenia.
Ważnym wyróżnikiem Funduszu jest jego długofalowy charakter.
Działa on w formule opartej na kapitale żelaznym, co oznacza, że zgromadzone środki pozostają nienaruszone i są inwestowane, a na realizację misji przeznaczane są dochody z tych inwestycji. Taki model pozwala myśleć o Funduszu nie jako o jednorazowej inicjatywie, lecz jako o trwałym mechanizmie wspierania działań obywatelskich, który może działać również w perspektywie wielu kolejnych lat.
Organizatorem Funduszu jest Stowarzyszenie ŻIH, które opiera jego rozwój na własnym wieloletnim doświadczeniu filantropijnym i organizacyjnym.
Jak podkreślono na stronie Funduszu, Stowarzyszenie przeznaczyło dotąd blisko ćwierć miliarda złotych na realizację kluczowych działań społecznych, w tym na powstanie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, rozwój Żydowskiego Instytutu Historycznego oraz wspieranie lokalnych inicjatyw przywracających pamięć o dziedzictwie żydowskim w Polsce.
Fundusz Nieobojętnych stanowi więc naturalne rozwinięcie tej działalności — tym razem skoncentrowane na przeciwdziałaniu dyskryminacji i wzmacnianiu społeczeństwa obywatelskiego.
Istotnym elementem funkcjonowania Funduszu są konkursy grantowe, kierowane zarówno do organizacji pozarządowych, jak i do osób prywatnych działających na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji w Polsce.
Fundusz zapewnia nie tylko wsparcie finansowe, ale także opiekę merytoryczną ekspertów oraz ewaluację skuteczności i społecznego wpływu realizowanych projektów. W pierwszej edycji konkursu, uruchomionej 18 lutego 2026 roku, przewidziano granty do 100 tys. zł dla organizacji oraz do 50 tys. zł dla aktywistek i aktywistów, a ogłoszenie laureatek i laureatów zaplanowano na 25 czerwca w Muzeum POLIN.
Fundusz współpracuje również z partnerami, którzy wzmacniają jego rangę i oddziaływanie. Wśród nich znajdują się Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN oraz tygodnik „Polityka” jako partnerzy strategiczni, a także Katedra UNESCO na Uniwersytecie Warszawskim jako partner merytoryczny. Taka współpraca podkreśla, że Fundusz Nieobojętnych jest przedsięwzięciem łączącym pamięć historyczną, odpowiedzialność społeczną i współczesne działania na rzecz praw człowieka.
