Inne działalności
Konkurs Funduszu Nieobojętnych im. Mariana Turskiego to narzędzie realnego wsparcia dla tych, którzy chcą działać — tu i teraz. Powstał z przekonania, że wobec niesprawiedliwości nie można pozostawać obojętnym, a jego inspiracją są słowa Mariana Turskiego: „Nie bądźcie obojętni” — wezwanie do odpowiedzialności i działania.
Program skierowany jest zarówno do organizacji, jak i osób indywidualnych, które podejmują inicjatywy na rzecz przeciwdziałania dyskryminacji i wykluczeniu społecznemu. W ramach konkursu przyznawane są granty na projekty realizowane w Polsce — obejmujące działania edukacyjne, społeczne i interwencyjne. Wsparcie otrzymują inicjatywy skierowane m.in. do osób narażonych na wykluczenie ze względu na pochodzenie, płeć, orientację seksualną, niepełnosprawność czy wyznanie.
Proces wyboru projektów jest dwuetapowy: w pierwszym etapie wnioski ocenia Komisja Ekspercka, następnie decyzję o przyznaniu grantów podejmuje Kapituła Konkursu, czuwająca nad zgodnością projektów z wartościami Funduszu.
W skład Kapituły Konkursu wchodzą: Joanna Turska, Piotr Wiślicki, Jerzy Baczyński, Wilhelm Sasnal oraz Dariusz Stola. Kapituła wybiera laureatki i laureatów w dwóch kategoriach — organizacje oraz osoby prywatne — spośród projektów rekomendowanych przez Komisję Ekspercką.
Każda edycja konkursu to szansa na wzmocnienie inicjatyw, które mają odwagę reagować.
Nagroda im. Marka Edelmana
Nagroda im. Marka Edelmana jest specjalnym wyróżnieniem dl osób, które szczególnie zasłużyły się na polu przeciwdziałania antysemityzmowi w Polsce. Jej celem jest zarówno docenienie na wysiłków, jak i zachęcanie do podejmowania walki z antysemityzmem. Nagroda została powołana jako wspólna inicjatywa Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, Stowarzyszenia Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej, oraz dwóch Fundatorów: Tomka Ulatowskiego i Andrzeja Rojka. Laureat Nagrody otrzymuje statuetkę oraz nagrodę finansową w wysokości 30 tys. zł.
O Patronie
Patron Nagrody, Marek Edelman (1919-2009), był lekarzem, społecznikiem, politykiem, żołnierzem obu powstań warszawskich, Polski Żyd i żydowski Polak. Przez całe życie, i jako zwykły obywatel, i jako zwierzchnik, konsekwentnie działał na rzecz dobra wspólnego, na rzecz słabych i skrzywdzonych, zaświadczając, że nienawiść, nietolerancja i dyskryminacja psują społeczeństwo, a antysemityzm, który toruje im drogę należy przeciwdziałać, a gdy trzeba, piętnować i zwalczać.
“ Dzisiaj antysemityzm też jest w Polsce obecny, ale ponieważ już prawie nie ma Żydów, to jest on sprawą Polaków, sprawą tego jak Polacy zachowują się wobec siebie, jakie postawy prezentują.” - Marek Edelman
KAPITUŁA NAGRODY
Laureata Nagrody im. Marka Edelmana wybiera specjalnie powołana Kapituła, złożona z inicjatorów nagrody oraz osób wyróżniających się znajomością tematu, doświadczeniem i powszechnie uznawanych za autorytety z swoich dziedzin.
W skład kapituły wchodzą:
PIOTR WIŚLICKI – przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce;
JAN OKULICZ-KOZARYN – przewodniczący Zarządu Stowarzyszenia Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej;
TOMEK UŁATOWSKI – Fundator Nagrody, biznesmen;
ANDRZEJ ROJEK – Fundator Nagrody, biznesmen;
dr JOLANTA KAWA – autorka, doktor nauk społecznych;
PAULA SAWICKA – autorka, działaczka społeczna;
dr HANNA MACHNISKA – prawniczka, wykładowczyni akademicka;
prof. dr hab. MAREK SAFJAN – prawnik, wykładowca akademicki;
dr hab. ALEKSANDRA GLISZCZYŃSKA-GRABIAS – prawniczka, wykładowczyni akademicka.
Medal „Powstanie w Getcie Warszawskim”
Medal „Powstanie w Getcie Warszawskim” jest honorowym medalem przyznawanym przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej oraz Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce. Medal powstał w 1993 roku z inicjatywy Żydów kombatantów z okazji pięćdziesiątej rocznicy wybuchu powstania. Przyznawany jest osobom zasłużonym dla pamięci o historii Żydów w czasie II wojny światowej i Zagłady oraz osobom zasłużonym dla dialogu polsko-żydowskiego, a w szczególności zaangażowanym w upamiętnianie historii i kultury Żydów polskich, walkę przeciw antysemityzmowi, nacjonalizmowi, homofobii lub innym negatywnym postawom wobec innych mniejszości, informowanie o prawdzie na temat prześladowań i dyskryminacji Żydów w czasie Zagłady jak również po tym okresie, ochronę miejsc pamięci oraz promocję kultury polskich Żydów. Przez ostatnich 30 lat zostało nim uhonorowanych kilkaset osób, w tym działaczy społecznych, naukowców, dziennikarzy i polityków. W 2021 roku Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce zostało zaproszone przez Stowarzyszenie Żydów Kombatantów i Poszkodowanych w II Wojnie Światowej do kontynuowania tej tradycji i współorganizowania uroczystości wręczenia medali.
W 2023 roku, z okazji 80. rocznicy powstania w getcie warszawskim, powstał nowy Medal „Powstanie w Getcie Warszawskim” autorstwa prof. Hanny Jelonek. Nawiązując do poprzedniej formy medalu, stał się znacznie bardziej przejmujący i ekspresyjny w wymowie. Awers medalu przedstawia bojowników i bojowniczki getta warszawskiego, zainspirowany płaskorzeźbą „Walka” z Pomnika Bohaterów Getta autorstwa Natana Rapoporta. Dramatyczna i ekspresyjna scena jest skontrastowana ze statycznym elementem z błękitnej emalii nawiązującej do koloru sztandaru, który obok polskiej flagi zawisł nad gettem w dniu powstania. Rewers medalu przedstawia płonącą menorę z lwami, także zainspirowaną pomnikiem autorstwa Rapoporta. Menory na pomniku płoną tylko podczas najważniejszych wydarzeń, takich jak rocznice powstania w getcie czy Międzynarodowy Dzień Pamięci o Ofiarach Holokaustu.
Powstanie w Getcie Warszawskim
Niemcy zamknęli w getcie warszawskim ponad 400 tys. Żydów, z których dziesiątki tysięcy zmarły w wyniku chorób i głodu. 22 lipca 1942 roku Niemcy rozpoczęli deportację 300 tys. warszawskich Żydów do obozu zagłady w Treblince. Jesienią 1942 roku w getcie pozostało jedynie kilkadziesiąt tysięcy Żydów, głównie młodych ludzi, którzy stanowili grupę przymusowych pracowników niemieckich warsztatów produkcyjnych. 19 kwietnia 1943 roku, w przeddzień święta Pesach, niemieckie oddziały wkroczyły do getta, aby je ostatecznie zlikwidować. Natrafiły na opór. Do walki z nimi stanęło około 500 członków Żydowskiej Organizacji Bojowej oraz około 250 bojowników Żydowskiego Związku Wojskowego. Celem walki nie było zwycięstwo militarne, ale chęć zemsty, zadanie wrogowi możliwie wysokich strat, a przede wszystkim wybór sposobu własnej śmierci – bohaterskiej, z bronią w ręku. Powstanie w getcie warszawskim było największym zbrojnym zrywem Żydów podczas II wojny światowej, a zarazem pierwszym powstaniem miejskim w okupowanej Europie.
