Żydowski Intytut Historyczny im. E. Ringelbluma
Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma należy do najważniejszych instytucji zajmujących się badaniem, dokumentowaniem i upowszechnianiem dziejów oraz kultury Żydów w Polsce. Instytut został utworzony w 1947 roku, wyrastając z działalności Centralnej Żydowskiej Komisji Historycznej, której początki sięgają 1944 roku. Od dziesięcioleci gromadzi i opracowuje bezcenne źródła dotyczące historii Żydów polskich, ze szczególnym uwzględnieniem Zagłady i jej następstw.
Jednym z najważniejszych obszarów działalności Instytutu jest troska o spuściznę archiwalną, biblioteczną i muzealną, która stanowi fundamentalne świadectwo tysiącletniej obecności Żydów na ziemiach polskich.
Szczególne miejsce zajmuje wśród tych zbiorów Podziemne Archiwum Getta Warszawy, znane jako Archiwum Ringelbluma — jedno z najcenniejszych świadectw Holokaustu, wpisane w 1999 roku na listę UNESCO „Pamięć Świata”. Instytut, jako depozytariusz tego dziedzictwa, prowadzi jego konserwację, opracowanie naukowe, digitalizację oraz udostępnianie badaczom i odbiorcom w Polsce i za granicą.
Siedzibą Żydowskiego Instytutu Historycznego jest historyczny gmach przy ul. Tłomackie 3/5 w Warszawie.
Przed wojną mieściły się tu Główna Biblioteka Judaistyczna oraz Instytut Nauk Judaistycznych, a sam budynek stanowił część kompleksu Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. W czasie okupacji był on jednym z ważnych miejsc życia społecznego warszawskiego getta; odbywały się tu również konspiracyjne spotkania grupy Oneg Szabat kierowanej przez Emanuela Ringelbluma. Do dziś na posadzce głównego holu widoczne są ślady pożaru z 16 maja 1943 roku, kiedy po wysadzeniu Wielkiej Synagogi Niemcy podpalili także gmach Biblioteki.
Współpraca Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce
z Instytutem ma charakter wieloletni i strategiczny.
Stowarzyszenie jest właścicielem budynku przy Tłomackiem oraz zgromadzonych tam historycznych zbiorów, które zostały nieodpłatnie udostępnione Instytutowi, aby mogły służyć działalności naukowej, edukacyjnej i wystawienniczej.
To partnerstwo opiera się na wspólnym przekonaniu, że skuteczna ochrona dziedzictwa żydowskiego wymaga połączenia odpowiedzialności instytucji publicznej z zaangażowaniem organizacji społecznej.
Szczególnym przykładem tej współpracy jest Program Oneg Szabat, powołany wspólnie przez Instytut i Stowarzyszenie we wrześniu 2017 roku.
Jego celem było upowszechnienie wiedzy o Podziemnym Archiwum Getta Warszawy, udostępnienie zachowanych dokumentów oraz upamiętnienie Emanuela Ringelbluma i członków grupy Oneg Szabat. Program objął działania edukacyjne, wydawnicze, konserwatorskie i digitalizacyjne, a także rozwój narzędzi umożliwiających szerszy dostęp do archiwum w Polsce i za granicą.
Jednym z najważniejszych rezultatów wspólnej pracy było otwarcie w listopadzie 2017 roku wystawy stałej „Czego nie mogliśmy wykrzyczeć światu”, poświęconej Archiwum Ringelbluma i działalności grupy Oneg Szabat.
Równolegle prowadzono rewitalizację historycznej przestrzeni budynku oraz szeroko zakrojone prace nad digitalizacją dokumentów. Zbiory Archiwum Ringelbluma są dziś udostępniane online m.in. poprzez zasoby Centralnej Biblioteki Judaistycznej oraz narzędzia rozwijane w ramach programu, w tym portal Delet, wspierający wykorzystanie tych materiałów w edukacji i badaniach.
Dla Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny w Polsce współpraca z Instytutem pozostaje jednym z kluczowych filarów działalności. Obejmuje ona nie tylko opiekę nad historycznym miejscem i zbiorami, lecz także wspólne tworzenie projektów, które pozwalają przekazywać wiedzę o historii i kulturze Żydów polskich kolejnym pokoleniom. Jest to współpraca oparta na trwałości, odpowiedzialności i wspólnej misji zachowania dziedzictwa, które stanowi integralną część historii Polski.
